Pratchaya Charernsook
Curated by Kritsada Duchsadeevanich
.
As humans draw breath in a technologically driven world, we also deplete its climate, water, and soil. Our actions toward the planet have been carried out with heedless negligence, all in the name of survival. Yet in the present day, that survival comes at the cost of the collapse of what once sustained us.
From the dawn of time, humanity’s struggle to endure has been evident, proven through evolution itself. A developed brain and dexterous hands allowed humankind to invent, to adapt, and to distinguish itself from other species through creativity and innovation. However, such progress has always come at a price: the destruction of the environment. Humans demolish, excavate, and extract natural resources to sustain their way of life, leaving festering wounds upon nature and rendering the world increasingly fragile. As the abundance of nature decays, foreshadowing an ecological downfall beyond human comprehension, this era will inevitably leave behind the remnants of its civilization for the future. As Albert Einstein once remarked, “I know not with what weapons World War III will be fought, but World War IV will be fought with sticks and stones.” [1]
In the exhibition “Ashes of an Era”, Pratchaya Charernsook presents a distant landscape by projecting herself across time, turning back to look at the remnants of civilization that may await the future of this world. What we, as humans, leave behind today becomes the traces of progress carried into tomorrow.
Plastic has become central to human existence, so deeply integrated that it no longer feels foreign in daily life. The first semi-synthetic plastic, namely “Parkesine”, was created by Alexander Parkes in 1862. Later, Leo Baekeland invented “Bakelite”, the first full synthetic plastic in 1907 and it quickly became the first commercially successful material of its kind. Originally designed as a substitute for natural materials such as ivory, tortoiseshell, and horn, this newly invented material appeared to offer a sustainable solution. Yet as industrial society expanded, this substitute grew into a necessity. When artificial inventions once devised as a replacement become woven into daily existence, inseparable from human life, we may need to reassess that despite the benefits they offer, there is also potential for harm.
At Hat Sai Ri Beach in Chumphon province – Pratchaya’s hometown and site of exploration, the artist examines how waste management inefficiency has led to environmental damage that often remains hidden from view. Waste, by definition, is what we no longer need, something meant to disappear from sight. However, with synthetic materials such as plastic, out of sight doesn’t mean disappearance. Instead, it leaves scars and embeds in nature. It is buried but never gone. At this beach, plastic waste is often piled up and set on fire to rid it out of sight. Though its physical form disappears, what is left behind is toxic residues and solid fragments that persist as relics of our time, produced by human hands.
In this exhibition, the artist presents these remains as objects of future archaeology. By reframing debris through a new lens, she invites reflection on humanity’s unconscious impact on the world and the enduring effects of those actions. Here, Pratchaya acts as both collector and interpreter, reimagining waste as artifacts of a museum of the future depicting how human civilization is remembered. Her practice highlights how unregulated incineration is normalised. These residues of burned plastic are presented as fossils of our time. When viewers confront these objects, the exchange of gaze between human and artifact opens a space for reflection. In this moment, meaning and memory surface, inviting questions about nature, existence, and the fragile conditions of survival.
Pratchaya’s investigation unfolds the subtle traces left by humans, whose actions gradually erode nature. A beach, in its essence, should be a place where the sea embraces the land in unspoiled purity. Learning to coexist with nature becomes a central focus of this exhibition. In this series, Pratchaya assumes the role of observer, bringing these concerns into an artistic context to shed light to the cause and to raise awareness of what has been neglected. What may appear as a micro or local issue becomes a point of focus layered with broader implications. If left unexamined, these toxic residues will accumulate, infiltrating nature like a malignancy until they define an era of destruction, no less catastrophic than war.
Each work, scattered across the exhibition space, engages the viewer through a variety of media. They operate with a language of recording, collecting, combining, and are presented as phrases that spark awareness and invite contemplation. The synthetic substance stands as remnants of our era. Examined and extracted by the artist, these fragments – once foreign elements entangled with nature – now evoke a process of recalling nature’s memory. This modest collection of small, ordinary objects unfolds narratives of human behavior, shaped by patterns of consumption and discard. To discard is to reveal habit; to collect is to preserve history through objects. In this tension between “discarding” and “keeping,” Pratchaya underscores the inseparable bonds between humans, materials, and time.
This exhibition may be read as a reflection on the ongoing processes presented in the natural world while bringing up an awareness of the scars humanity has inscribed upon it. Yet the works “play” with the dimension of time and the meanings of history, asking us to consider how present actions will be remembered in the future. History moves forward with the shadows of time and is written by the traces we create now. Will we embrace the beautiful history of nature, or live amidst the fragments and ashes of our era? Ultimately, it is a choice that lies in human hands of today.
[1] The New Quotable Einstein (2005), p. 173.
.
เมื่อมนุษย์ดำรงอยู่ในโลกที่ขับเคลื่อนด้วยความเจริญก้าวหน้า ซึ่งแลกมาด้วยการสูญเสียทรัพยากร ไม่ว่าจะเป็นสภาพอากาศ แม่น้ำ หรือผืนดิน เราได้กระทำต่อโลกใบนี้ด้วยความไม่ใส่ใจและการละเลย มนุษย์ทำทุกอย่างเพื่อความอยู่รอด หากแต่ในโลกปัจจุบัน ความอยู่รอดนั้นย่อมแลกมาด้วยการแตกสลายของสิ่งที่ดำรงอยู่มาก่อนหน้าอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
วิวัฒนาการของเผ่าพันธุ์มนุษย์ ตั้งแต่ยุคก่อกำเนิด แสดงให้เห็นถึงความพยายามดิ้นรนเพื่อความอยู่รอดวิวัฒนาการได้หล่อหลอมให้มนุษย์มีสมองและสองมือที่สามารถรังสรรค์สิ่งใหม่ ๆ เพื่อดำรงชีวิต สิ่งมีชีวิตที่เรียกว่า “มนุษย์” แตกต่างจากสัตว์อื่น ๆ ตรงที่มีสมองและสองมือซึ่งสามารถคิด สร้างสรรค์ และผลิตนวัตกรรมต่าง ๆ ที่ค่อย ๆ เจริญก้าวหน้าตามกาลเวลา หากแต่ความเจริญก้าวหน้าทางวิทยาการต่าง ๆ นั้น ย่อมมาพร้อมกับการทำลายบางสิ่งที่มีอยู่มาก่อนหน้า มนุษย์ได้รื้อ ขุด เจาะ และดึงทรัพยากรธรรมชาติมาใช้อย่างมหาศาลเพื่อการดำรงอยู่แห่งยุคสมัย แต่เราเคยย้อนมองถึงบาดแผลของธรรมชาติหรือไม่? เราได้สร้างร่องรอยและแผลเป็นที่ค่อย ๆ ลุกลาม จนกลายเป็นเชื้อโรคร้ายให้แก่โลกใบนี้ที่เราอาศัยและดำรงอยู่
เมื่อโลกที่อุดมไปด้วยทรัพยากรอันจำกัดกำลังล่มสลาย เราคงยากจะนึกภาพถึงช่วงเวลาแห่งหายนะนั้น ทว่ามีสิ่งหนึ่งที่แน่นอน คือ มนุษย์ได้ทิ้งเศษซากทางอารยธรรมแห่งยุคสมัยนี้ไว้ให้อนาคตอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ดังที่อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์เคยกล่าวไว้ว่า “ฉันไม่รู้ว่าสงครามโลกครั้งที่สามจะต่อสู้ด้วยอาวุธอะไร แต่สงครามโลกครั้งที่สี่จะต่อสู้ด้วยท่อนไม้และก้อนหิน” [1]
ครั้งนี้ ในนิทรรศการ Ashes of an Era โดย ปรัชญา เจริญสุข ศิลปินได้นำเสนอภูมิทัศน์อันไกลโพ้น ผ่านการพาตัวเองข้ามกาลเวลา แล้วหันกลับมามองเศษซากอารยธรรมในอนาคตที่อาจกำลังจะเกิดขึ้นกับโลกใบนี้ เผ่าพันธุ์มนุษย์อย่างพวกเราในปัจจุบันได้ทิ้งร่องรอยแห่งความเจริญไว้ให้หลงเหลืออยู่
พลาสติกได้เข้ามามีบทบาทอย่างยิ่งต่อการดำรงอยู่ของมนุษย์ จนแทบจะกลายเป็นสิ่งที่ไม่แปลกปลอมในวิถีชีวิตอีกต่อไป พลาสติกกึ่งสังเคราะห์ชนิดแรกที่มนุษย์สร้างขึ้นคือ “พาร์เคซีน” (Parkesine) ซึ่ง อเล็กซานเดอร์ พาร์คส์ คิดค้นขึ้นในปี ค.ศ. 1862 อย่างไรก็ตาม พลาสติกสังเคราะห์แท้ชนิดแรกคือ “เบคิไลต์” (Bakelite) ซึ่ง ลีโอ เบคแลนด์ คิดค้นในปี ค.ศ. 1907 และนับเป็นวัสดุที่ได้รับความนิยมแพร่หลายในเชิงพาณิชย์เป็นครั้งแรก จุดมุ่งหมายแรกเริ่มของการประดิษฐ์วัสดุชนิดนี้ คือการทดแทนวัสดุจากธรรมชาติ เช่น กระดุม หวี หรือเครื่องประดับที่ทำจากงาช้างและกระดองเต่า แนวคิดดังกล่าวในตอนต้นดูเสมือนว่าจะเป็นมิตรต่อสิ่งมีชีวิตบนโลก ทว่าในทางกลับกัน พลาสติกได้เติบโตขึ้นในโลกสมัยใหม่ที่ขับเคลื่อนด้วยระบบอุตสาหกรรม จนพลังการผลิตที่เคยมีไว้เพื่อทดแทนสิ่งธรรมชาติกลับกลายเป็นสิ่งที่มนุษย์ไม่อาจขาดได้ และสุดท้ายถูกกลืนเข้าสู่วิถีชีวิตอย่างไม่รู้ตัว จนกลายเป็นความชินชา เมื่อสิ่งประดิษฐ์สังเคราะห์ที่ดำรงอยู่เคียงข้างมนุษย์ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต จนแทบยากจะแยกออกจากกัน เราอาจจำเป็นต้องหันกลับมาทบทวนว่าสิ่งเหล่านี้ ไม่เพียงแต่สร้างคุณประโยชน์ หากยังอาจนำมาซึ่งโทษต่อมนุษย์ได้เช่นเดียวกัน
ณ บริเวณหาดทรายรี จังหวัดชุมพร ศิลปินได้เลือกพื้นที่เฉพาะแห่งนี้ที่เป็นบ้านเกิดและเป็นจุดสำรวจมานำเสนอปัญหาที่เกิดจากระบบการจัดการขยะพลาสติก ไม่ว่าจะจากผู้คนในชุมชนหรือจากภาครัฐ สิ่งเหล่านี้ได้ก่อให้เกิดปัญหาทางสิ่งแวดล้อมมากมาย ซึ่งหลายครั้งอาจซ่อนเร้นจนมองไม่เห็น แน่นอนความหมายของ “ขยะ” คือสิ่งที่ไม่จำเป็นต่อชีวิต เป็นสิ่งที่ถูกคัดทิ้งและต้องตามมาด้วยกระบวนการทำให้หายไป ทว่าความหมายของขยะเมื่อผนวกเข้ากับความเป็นวัสดุสังเคราะห์อย่างพลาสติก การ “หายไป” กลับกลายเป็นปัญหาสำคัญต่อมนุษย์อย่างพวกเรา เพราะการทำให้หายไปไม่ได้หมายความว่าสิ่งเหล่านั้นจะสลายไปจากโลกจริงใบนี้ สิ่งที่ยังหลงเหลือกลับได้สร้างร่องรอย บาดแผล และตะกอนพิษในธรรมชาติ ที่ถูกฝังกลบทำให้หลงลืมด้วยกระบวนการที่มนุษย์เชื่อว่ามันจะหายไป เศษซากขยะพลาสติกมากมายที่บริเวณชายหาดดังกล่าว ถูกนำมากองรวมและกำจัดด้วยวิธีการเผาเพื่อทำลาย ทว่าในกระบวนการนั้นกลับสร้างสิ่งที่เป็นพิษต่อธรรมชาติ และทิ้งซากที่ยังคงหลงเหลือ ปรากฏเป็นร่องรอยของอารยธรรมแห่งยุคสมัย ที่ถูกกระทำขึ้นจากน้ำมือมนุษย์
ในนิทรรศการดังกล่าว ได้นำเสนอเรื่องราวความเป็นไปของมนุษย์ ที่ได้สร้างอารยธรรมแห่งยุคสมัยซึ่งกำลังจะทิ้งร่องรอยไว้แก่โลกในอนาคตอันใกล้ ศิลปินได้สร้างบทสนทนากับวัตถุหลงเหลือจากกระบวนการทำลายขยะพลาสติก ผ่านการนำเสนอไวยากรณ์ใหม่ในการมองวัตถุเหล่านั้น ที่สะท้อนเรื่องราวของสิ่งที่มนุษย์ได้กระทำต่อโลกใบนี้โดยไม่รู้ตัว ศิลปินทำหน้าที่เป็นผู้คัดสรรเศษวัสดุดังกล่าว และนำมาเสนอในมิติของพิพิธภัณฑ์ของอารยธรรมใหม่ในอนาคต ที่เต็มไปด้วยสิ่งตกค้างซึ่งถูกส่งต่อให้แก่พื้นที่ทางธรรมชาติ ศิลปะของเธอจับจ้องไปยังปรากฏการณ์ที่ถูกทำให้เชื่อว่าเป็นเรื่องปกติ ด้วยวิธีการเผาทำลายขยะอย่างผิดปกติ เศษซากวัสดุตกค้างจากการเผาพลาสติก ถูกนำเสนอราวกับเป็นฟอสซิลของยุคสมัย ผ่านกาลเวลาและเรื่องราวแห่งการดำรงอยู่ เมื่อผู้ชมมองเข้าไปในวัตถุ จะเห็นร่องรอยและความพยายามที่จะทำให้วัตถุนี้หายไป การจับจ้องระหว่างวัตถุกับผู้ชม ได้ก่อเกิดพื้นที่ว่างสำหรับบทสนทนาระหว่างกัน ความหมายและความเป็นมาของวัตถุนั้น กำลังเคลื่อนตัวเข้าสู่มโนสำนึกของผู้ชม และก่อให้เกิดคำถามเพื่อขบคิดถึงความเป็นไปของธรรมชาติและการดำรงอยู่
การสำรวจครั้งนี้เป็นดั่งการคลี่ให้เห็นถึงร่องรอยของสิ่งหลงเหลือจากมนุษย์ซึ่งค่อย ๆ ทำลายธรรมชาติอย่างไม่รู้ตัว หาดทรายควรเป็นaเพียงพื้นที่ที่รอน้ำทะเลมาโอบกอดอย่างบริสุทธิ์ การเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกับธรรมชาติเพื่อได้มาซึ่งอ้อมกอดนั้น จึงกลายเป็นหมุดหมายสำคัญของสรรพสิ่งที่ถูกนำเสนอในพื้นที่นิทรรศการ ในผลงานชุดนี้ ศิลปินทำหน้าที่เป็นผู้เฝ้าสังเกตการณ์ และหยิบยกประเด็นปัญหามากล่าวในบริบททางศิลปะ เพื่อให้เห็นถึงความเป็นมาของปัญหา และสร้างการตระหนักรู้ต่อสิ่งที่ถูกหลงลืมบางอย่างอันเกิดจากมนุษย์ที่ส่งต่อไปยังธรรมชาติ ปัญหาที่เราอาจมองว่าเป็นเพียงเรื่องเล็กในระดับไมโคร หากแต่ในสายตาของเธอกลับหยุดนิ่งและจับจ้องอย่างมีประเด็นและเรื่องราวมากมายที่ซ้อนทับอยู่ แง่งามของธรรมชาติที่ถูกเจือปน หากยังถูกปล่อยทิ้งไว้อย่างชินชา อีกไม่นานปัญหานี้จะแทรกซึมเป็นเนื้อร้าย ค่อย ๆ กัดกินความเป็นไปของธรรมชาติ จนกลายเป็นยุคสมัยที่ก่ออารยธรรมใหม่แห่งการทำลายล้างที่ไม่ต่างจากสงคราม
ผลงานแต่ละชิ้นที่จัดวางอย่างกระจัดกระจายในพื้นที่ห้องนิทรรศการ ล้วนมีความพยายามสื่อสารและสร้างบทสนทนากับผู้ชมผ่านสื่อต่าง ๆ มากมาย สื่อเหล่านี้มีไวยกรณ์แห่งการบันทึก จัดเก็บ ผสมผสาน หล่อหลอม และนำเสนอออกมาเป็นวลี ที่ก่อให้เกิดคำถามและความตระหนักรู้แก่ผู้ชม สสารสังเคราะห์ซึ่งเป็นวัตถุพยานแห่งยุคสมัยที่ปรากฏในพื้นที่แสดงงานนี้ ถูกศิลปินสำรวจและคัดแยกออกมา จากสิ่งแปลกปลอมที่แนบชิดกับธรรมชาติ ด้วยนัยสำคัญของกระบวนการหวนคืนสู่ความทรงจำที่แท้จริงของธรรมชาติ สิ่งเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่เธอจัดเก็บไว้อย่างธรรมดาสามัญ กลับสร้างเรื่องราวของปรากฏการณ์ในเชิงพฤติกรรมการใช้สอยของมนุษย์ และการ “ทิ้ง” สิ่งที่มนุษย์เคยใช้แล้วอย่างมีนัยสำคัญ ความหมายของการ “ทิ้ง” แสดงให้เห็นถึงอุปนิสัยของมนุษย์กลุ่มหนึ่ง ขณะที่ความหมายของการ “เก็บ” ก็เผยนัยสำคัญมากมายของการมองประวัติศาสตร์ผ่านวัตถุตรงหน้า ดังนั้น การคัดสรรของเธอจึงแฝงไว้ด้วยความหมายซ้อนเร้นของการ “ทิ้ง-เก็บ” ที่ยึดโยงกับมนุษย์ พื้นที่ และเวลาได้อย่างน่าสนใจ
นิทรรศการนี้อาจเป็นการพูดถึงสิ่งต่าง ๆ ที่กำลังเกิดขึ้นและดำเนินไปในธรรมชาติ ในมิติของการกระตุ้นเตือนเพื่อให้เกิดความตระหนักรู้ต่อร่องรอยด่างดำที่มนุษย์ได้กระทำต่อธรรมชาติ หากแต่ในมิติที่ซ้อนทับ ผลงานต่าง ๆ ในนิทรรศการกลับ “เล่น” กับกาลเวลาและความหมายของประวัติศาสตร์ที่เราทิ้งไว้ให้หลงเหลือสู่อนาคต ประวัติศาสตร์ที่เคลื่อนไปพร้อมเงาแห่งกาลเวลาและการกระทำในปัจจุบัน เราสามารถสร้างสิ่งที่หลงเหลืออยู่ในประวัติศาสตร์ด้วยการกระทำอันเป็นปัจจุบัน เราอยากให้อารยธรรมของเราถูกบันทึกในอนาคตเช่นไร ย่อมขึ้นอยู่กับการกระทำและการออกแบบจัดการสิ่งที่อยู่ตรงหน้าในวันนี้ เราจะโอบกอดประวัติศาสตร์ที่สวยงามของธรรมชาติ หรือจะอยู่กับเศษซากและเถ้าถ่านประวัติศาสตร์ของยุคสมัย ล้วนเป็นสิ่งที่มนุษย์เลือกและลงมือทำได้ในปัจจุบัน
[1] หนังสือ The New Quotable Einstein (2005) หน้า 173.
