Overview

Full catalogue available here

Nakrob Moonmanas
Written by Alex Ungprateeb Flynn
In the moving image work at the centre of รูปสุวรรณศิวิไลซ์: Metamorphosis in Gold, a solo exhibition by Nakrob Moonmanas, the first thing we see is a mask. It rotates slowly to face the viewer; a delicate flower fixed above the ear. Slowly, a princess comes into view, their gestures measured and precise. From behind the fronds of a metallic palm, a second figure emerges, wearing the very same mask. These figures enact a complex choreography — the masked figure holding a rudimentary stick, the princess a garland. Suddenly, he, bare-chested and with open-legged posture, they, elegant, and demonstrating the curved wrist movements of purity and rank, are awash in burnished gold. The dress shimmers with the unmistakable symbols of the modern, a site of political inscription, a disciplining force. The masked figure is revealed as wearing courtly dress, an elaborate waistcoat emblazoned with objects associated with civilization, incorporating elements drawn from nature and the forest. Within his grasp is a magic staff. In a manner unknown, he has become halcyon, a gilded figure transformed by the gaze of modernity—a metamorphosis in gold.
.
From this suspended choreography, the exhibition unfolds a speculative archival imaginary bringing together moving image, sculpture, dress, objects, and collage to examine the contested processes through which modernity was considered, applied, and crucially, subverted in the Siam of Rama V. The works selected here do not document or illustrate; rather, they reimagine foundational myths through a complex assemblage underpinned by detailed research into the historical record. Moonmanas’ practice is deeply embedded in Thai visual culture and his compositions many times render forms, images, and narratives strange through a complex interpolation of layering and juxtaposition. Working with sources that are already familiar — taught in schools, absorbed into national consciousness, carried in the body — Moonmanas enacts a subtle but precise collapse of worlds, in which the recognisable is estranged and the historical is opened to speculation. What distinguishes his practice is a rare ability to transit from research driven process to fully realised conceptual work that exists in three dimensions, a space of encounter that invites the visitor into dialogue with convention and uncertainty. Collage has long been central to Moonmanas’ practice, and this artistic form finds broader expression here in the exhibition’s methodology—a formal insistence that fragments remain fragments, that juxtaposition is itself a form of historical thinking, that linear categorisations between past, present and future be rendered porous and unmade.
.
รูปสุวรรณศิวิไลซ์: Metamorphosis in Gold unfolds across several spaces, each in close dialogue. Immediately we encounter the masks that feature in the moving image work. Beyond, a folding dressing screen, relic of a privileged domestic life, and a writing desk are estranged within the three-dimensional chronotope that the artist invites us to enter. On the other side of a heavy curtain, the principal work is complemented by hanging garland and a secondary screen on which a moving image work documents the making of the masks. Moonmanas visited a rural school and four villages in Satun province, southern Thailand, and this community research informs the final section of the principal moving image work. Throughout, collages punctuate the exhibition, and fragments of Sang Thong’s mythic register are set against the symbols of supposed European superiority. Upstairs, the costumes that appear in the central video are displayed as works in their own right — intricately designed by Moonmanas, wearable, and laden with embellishment and insignia. A further room functions as an archive: the historical documents, photographs, and artefacts that underpin the exhibition are laid out for the visitor to peruse at their own pace, navigating the boundary between what is real and what is speculation, between the record that history preserved and the imaginary that Moonmanas has built in response.
.
Archive
The archive room is where that boundary between the real and the speculative is most legible — and it is here that Moonmanas’ research began. Working within the Thai national archive over two years, reading deeply into the literature of the era of Rama V, he assembled a body of material that reveals modernity not as grand historical narrative but as lived and negotiated — a political project shaped by personal eccentricity, dynastic ambition, and an acute awareness of an encroaching colonial other. It is from within this archive that the complex legacy of ศิวิไลซ์ — civilisation — becomes visible not as imposition but as something stranger and more ambivalent: embraced, performed, and strategically subverted by those who were both its practitioners and its subjects. In his archival research, Moonmanas came upon a ceremonial photograph of Rama V’s immediate family. Arranged against a backdrop of ornate velvet curtains framed by neo-classical columns, the men wear European style military uniforms and sit with stern composure. The younger members of court—boys, really—occupy the foreground, their bodies weighted with medals, sashes, and epaulettes. And there, among the apparel of modernity, sits a conspicuously different figure. He is dark-skinned and not wearing a uniform. He looks directly at the camera lens, while others gaze askance. Two voices from the historical record preserve his name and his story: Poonpisamai Diskul, a prominent Thai royal who grew up alongside him at court; and Chao Chom Mom Ratchawong Sadap, who would become consort to the King.
.
This boy was called Kanang, a Maniq child, brought from the forests near the Thai-Malaysia border to the royal court of King Chulalongkorn in 1905. He was perhaps somewhere between seven and eight years old. His arrival was the result of a royal directive: the king wished to adopt a child of the Maniq people, a fascination that Chulalongkorn would later explore in his own romantic drama “Ngo” published in 1913. Moonmanas takes this circumstance as his starting point, and points to the extraordinary choreography that this boy performed, the unique movement across worlds that he was able to make as a body in constant metamorphosis. In the archive, Kanang is portrayed as the court originally envisaged him: a so-called savage, photographed in a loincloth with a blowpipe, the Indigenous subject of an emerging nation-state. And yet at other times he is depicted in the warm embrace of the modern: riding a bicycle, wearing a straw boater, seated at an ornate writing desk with a pen in his hand. Both are performances—equally staged, equally contrived, each a mask as faithful and as false as the other. King Chulalongkorn himself identified Kanang’s interstitial quality, a mimic of astonishing precision, a keen observer of manners and postures, able to reproduce the gait and gesture of senior courtiers with a lightness of touch that made him a favourite of everyone, including the king.
.
Mimesis
Kanang’s shape-shifting quality – a liminal fluency across worlds – is one of the central themes of the exhibition. Princess Poonpisamai Diskul’s account details how the children of the court would often play hide and seek in the gardens of Dusit Palace. As the children ran to hide, Kanang would stand motionless between the trees of the arbour until, as she notes, his skin blended entirely with the bark. Onlookers would laugh, wondering why Kanang refused to play by accepted rules. But the princes and princesses in the game blindly walked straight past him, unable to see his body amidst the lush natural beauty of the royal gardens. Kanang was invisible to the apparatus of modernity, and yet present within it, acting upon it, intimate with the very project that sought to make him legible. The archive preserves this quality in another register entirely: photographed with the King and the royal princes and princesses on a divan, Kanang sits in intimate proximity to power, and yet remains half-hidden behind a palm leaf — visible and invisible simultaneously, a presence that exceeds the staged confines of the scene.
.
Moonmanas attends to what cannot be contained, constructing an exhibition from these overlapping, unresolved histories that continue to inform our present day. We are invited to imagine what became of the peoples assimilated into a modernisation project and ask what forms of identity, agency, and belonging could emerge from beneath the mask of becoming. What became of Kanang is not fully known. A court doctor indicates obliquely to Chao Chom Sadap that “merriment [and] illness overtook him”. What is known is that when Chulalongkorn wrote “Ngo Pa”, he wanted Kanang to play himself in the story, and Kanang played this role so beautifully that courtiers were moved to tears. In playing himself, Kanang demonstrated the distinctly human capacity not only to experience the world, but to stand outside that experience and observe oneself within it. To play oneself is to know that one is being watched—and to incorporate that dimension into your own performance.
.
This recursive self-awareness, this capacity to bridge the distance between inner self and outer world, moved the court precisely because it confounded its categories of the civilisable and the savage. Kanang exceeded both. And it is here that the allegory of “”Sang Thong”” finds its fullest resonance: a masked prince who knows he is wearing a mask, who courts a princess through the very disguise that should exclude him, enacting his own recognition before it is granted. In the original epic, the princess offers a garland for her hand in marriage. In Moonmanas’ retelling, the garland is proffered but we are left unsure as to whether this treaty is consummated by exchange, or on what terms any such acceptance will be negotiated. The role of Rojana is performed by a male dancer— a decision rooted in Moonmanas’ discovery that Chulalongkorn’s own court performed Sang Thong with male dancers in all roles. In resurrecting this convention, the artist recovers a queering of modernity’s terms that was always already present in the historical record, underscoring the exhibition’s insistence on the unresolved, the not-yet, the still-possible.
.
And what of progress today? As long held norms are torn asunder, our own choreography with the spectre of modernity extends wit, mimicry, and the capacity to be simultaneously present and invisible to its very limit. And yet the promise of ศิวิไลซ์ shimmers on the horizon: that transformation is possible, that gold lies beneath every surface, that we are merely waiting our own turn to be seen.

.

The princess holds the garland. The prince stands before her. A golden thread promises to reach across difference. The garland remains ungiven. The game of hide-and-seek continues.

______

รูปสุวรรณศิวิไลซ์: Metamorphosis in Gold
อเล็กซ์ อึ้งประทีป ฟลินน์

แปลโดย กษมาพร แสงสุระธรรม

ในนิทรรศการเดี่ยว รูปสุวรรณศิวิไลซ์: Metamorphosis in Gold โดย นักรบ มูลมานัส สิ่งแรกที่ค่อยๆ ปรากฏขึ้นในผลงานภาพเคลื่อนไหวชิ้นหลักคือ หน้ากากที่มีดอกไม้บอบบางดอกหนึ่งทัดอยู่เหนือใบหู หมุนช้าๆ กระทั่งหันมาเผชิญหน้ากับผู้ชม จากนั้นเจ้าหญิงจึงปรากฏกาย ร่ายรำอย่างแช่มช้าและงดงาม อีกร่างหนึ่งเผยตัวออกมาจากด้านหลังของใบปาล์มโลหะ สวมหน้ากากแบบเดียวกัน ตัวละครทั้งสองต่างเคลื่อนไหวตอบรับกัน ร่างหนึ่งสวมหน้ากากถือกิ่งไม้ธรรมดา ส่วนเจ้าหญิงถือพวงมาลัย ทันใดนั้น เขา ชายเปลือยอกผู้ยืนกลางเหลี่ยมขาอย่างองอาจ และ เธอ ผู้เยื้องกรายอย่างสง่างามด้วยวงมืออันอ่อนช้อย สะท้อนความบริสุทธิ์และฐานันดรศักดิ์ ต่างเปล่งประกายเรืองรองด้วยแสงทองขัดเงา เครื่องแต่งกายประดับประดาด้วยสัญลักษณ์แห่งความสมัยใหม่ ร่องรอยของอำนาจทางการเมือง และแรงกดทับของระเบียบวินัย ร่างสวมหน้ากากปรากฏกายในเครื่องแต่งกายข้าราชสำนัก สวมเสื้อกั๊กปักดิ้นอย่างวิจิตร ผสานสัญลักษณ์แห่งความศิวิไลซ์เข้ากับองค์ประกอบจากธรรมชาติและพงไพร มือของเขาถือคทากายสิทธิ์ ฉับพลันนั้น เขากลายเป็นร่างทองอันผ่องพราย ซึ่งถูกแปรเปลี่ยนด้วยสายตาแห่งความสมัยใหม่ — กลายรูปเป็นสุวรรณ

เมื่อท่วงท่าการร่ายรำถูกตรึงไว้ นิทรรศการค่อยๆ เปิดเผยจินตภาพทางจดหมายเหตุ ซึ่งประกอบขึ้นจากภาพเคลื่อนไหว ประติมากรรม เครื่องแต่งกาย วัตถุ และภาพตัดปะ เพื่อสำรวจกระบวนการอันย้อนแย้งที่ความเป็นสมัยใหม่ถูกตีความ นำมาปรับใช้ และบิดผันไปในสยามสมัยรัชกาลที่ 5 ผลงานที่จัดแสดงในนิทรรศการนี้ มิได้ทำหน้าที่เป็นเพียงบันทึกหรือภาพแทนทางประวัติศาสตร์ หากแต่รื้อสร้างมายาคติขึ้นใหม่ ผ่านการนำเศษเสี้ยวทางประวัติศาสตร์มาร้อยเรียงเข้าหากันอย่างสลับซับซ้อน วิธีการทำงานของนักรบ มูลมานัส หยั่งรากลึกอยู่ในวัฒนธรรมทางสายตาของไทย การจัดวางองค์ประกอบของเขามักทำให้รูปทรง ภาพ และเรื่องเล่าต่างๆ ดูแปลกแปร่งออกไป ผ่านการซ้อนทับและการวางเคียงกันอย่างสลับซับซ้อน เขาทำงานกับสิ่งที่ผู้คนคุ้นชิน ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่ถูกสอนในโรงเรียน สิ่งที่ฝังอยู่ในจิตสำนึกของชาติ หรือหยั่งลึกแฝงฝังอยู่ในเรือนร่าง นักรบทำให้เส้นแบ่งของโลกเหล่านี้พังทลายลงอย่างแนบเนียน จนสิ่งที่คุ้นเคยกลับกลายเป็นสิ่งแปลกแยก เรื่องราวทางประวัติศาสตร์เคลื่อนไปสู่การตีความ นอกจากนั้น สิ่งที่ทำให้ผลงานของเขามีความโดดเด่นและแตกต่าง การแปลงกระบวนการค้นคว้าวิจัยไปสู่ผลงานเชิงแนวคิดในรูปแบบสามมิติ เปิดพื้นที่แห่งการเผชิญหน้าที่เชื้อเชิญให้ผู้ชมเข้าสู่บทสนทนากับขนบและความไม่แน่นอน การปะติด (คอลลาจ) อันเป็นหัวใจสำคัญในวิธีการสร้างสรรค์ของนักรบมาอย่างยาวนานได้ขอบเขตกว้างขวางขึ้นเป็นระเบียบวิธีของนิทรรศการนี้ เพื่อยืนกรานว่าเศษเสี้ยวของประวัติศาสตร์ที่แตกกระจายมิอาจถูกร้อยเรียงกลับเป็นหนึ่งเดียว การจัดวางเคียงกันเป็นรูปแบบหนึ่งของวิธีคิดถึงประวัติศาสตร์ที่ทำให้การจัดจำแนกอดีต ปัจจุบัน และอนาคตแบบเส้นตรงค่อยๆ พร่าเลือนลง

นิทรรศการ รูปสุวรรณศิวิไลซ์: Metamorphosis in Gold คลี่เรื่องราวต่างๆ ผ่านพื้นที่การจัดแสดงหลายส่วน แต่ละส่วนต่างร้อยเรียงสนทนากัน เริ่มแรกเราเผชิญหน้ากับหน้ากากในผลงานภาพเคลื่อนไหว ฉากกั้นห้องแบบพับได้ ร่องรอยวิถีชีวิตในรั้วในวังของชนชั้นสูงและโต๊ะเขียนหนังสือ ซึ่งล้วนทำให้ผิดแผกแปลกแยกไปจากความคุ้นเคย ภายในมิติเวลาสามมิติที่ศิลปินเชื้อเชิญให้เราเข้าไปสัมผัส ณ อีกด้านของม่านอันหนักอึ้ง พวงมาลัยแขวนลอยเป็นผลงานหลัก ข้างกันคือจอภาพ ซึ่งฉายภาพบันทึกกระบวนการสร้างหน้ากาก นักรบยังได้ลงพื้นที่โรงเรียนชนบทและหมู่บ้านสี่แห่งในจังหวัดสตูล ทางภาคใต้ของประเทศไทย การวิจัยชุมชนนี้กลายเป็นฐานข้อมูลสำคัญให้กับส่วนสุดท้ายของผลงานภาพเคลื่อนไหวชิ้นหลักของนิทรรศการ ตลอดทั้งนิทรรศการ การปะติดปรากฏแทรกสลับอยู่เป็นระยะ เศษเสี้ยวจากโลกนิทานปรัมปราเรื่อง “สังข์ทอง”
เคียงข้างและประชันกับบรรดาสัญลักษณ์อันเป็นตัวแทนความเหนือกว่าของชาติตะวันตก ณ พื้นที่ชั้นบน เครื่องแต่งกายที่ปรากฏในผลงานภาพเคลื่อนไหวได้รับการจัดแสดงในฐานะผลงานศิลปะ ซึ่งได้รับการออกแบบอย่างวิจิตรบรรจงจากศิลปิน สามารถสวมใส่ได้จริง พราวพรายไปด้วยงานประดับประดาและตราสัญลักษณ์ต่างๆ ห้องถัดไปทำหน้าที่เป็นคลังจดหมายเหตุ จัดวางเอกสารทางประวัติศาสตร์ ภาพถ่าย และวัตถุต่างๆ อันเป็นรากฐานของนิทรรศการ เพื่อให้ผู้ชมสำรวจตามจังหวะของตนเอง เคลื่อนผ่านพรมแดนระหว่างความจริงกับจินตนาการ ระหว่างหลักฐานที่ประวัติศาสตร์ที่เก็บรักษาไว้ กับโลกจินตนาการที่นักรบประกอบสร้างขึ้นใหม่เพื่อตอบโต้กับอดีต

คลังจดหมายเหตุ

ห้องคลังจดหมายเหตุคือ พื้นที่ที่เส้นแบ่งระหว่างความจริงกับการคาดการณ์ปรากฏชัดที่สุด ทั้งยังเป็นจุดเริ่มต้นของการค้นคว้าของนักรบ จากการใช้เวลานานกว่าสองปีในการค้นคว้าเอกสารจดหมายเหตุ ควบคู่ไปกับการอ่านวรรณกรรมในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอย่างลึกซึ้ง เขาค่อยๆ รวบรวมหลักฐานและเรื่องราวจำนวนมาก ซึ่งเผยให้เห็นว่าความทันสมัยนั้น มิใช่เรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์อันยิ่งใหญ่ หากได้รับการฉวยใช้ ต่อรอง และปรับเปลี่ยนอยู่ตลอดเวลา เป็นเค้าโครงการทางการเมืองที่ได้รับการหล่อหลอมขึ้นจากปัจเจกบุคคล ความทะเยอทะยานของราชวงศ์ และความตระหนักรู้อย่างเท่าทันต่อภัยคุกคามจากความเป็นอื่นของลัทธิล่าอาณานิคมที่กำลังคืบคลานเข้ามา จากส่วนลึกของจดหมายเหตุนี้เอง ที่ทำให้มรดกอันซับซ้อนของ “ศิวิไลซ์” ฉายชัดขึ้นมา มิใช่ในฐานะการครอบงำ หากแต่เป็นบางสิ่งที่ย้อนแย้ง กำกวม ลักลั่น ยิ่งกว่านั้น เป็นสิ่งที่ผู้คนโอบรับ นำเสนอ และพลิกแพลงโดยทั้งผู้สมาทานและผู้อยู่ใต้อำนาจของมันในเวลาเดียวกัน ระหว่างการค้นคว้าในหอจดหมายเหตุ นักรบพบกับภาพถ่ายพิธีการภาพหนึ่งของพระบรมวงศานุวงศ์ใกล้ชิดในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ท่ามกลางฉากหลังที่เป็นม่านกำมะหยี่อันหรูหราตระการตา ซึ่งขนาบข้างด้วยเสาสถาปัตยกรรมแบบนีโอคลาสสิก บรรดาเจ้านายฝ่ายหน้าทรงฉลองพระองค์ด้วยชุดเครื่องแบบทหารตามขนบตะวันตกและประทับนั่งด้วยพระอาการสงบนิ่งแกมเคร่งขรึม ขณะที่สมาชิกราชสำนักรุ่นเยาว์—ซึ่งอันที่จริงยังเป็นเพียงเด็กชาย—ประทับและนั่งอยู่แถวหน้าสุด บนพระวรกายและร่างกายของพวกเขาต่างทับถมไปด้วยเหรียญตรา สายสะพาย และอินทรธนูประดับบ่า ทว่า ณ ที่ตรงนั้น ท่ามกลางเครื่องแต่งกายแห่งความทันสมัย กลับปรากฏร่างของบุคคลหนึ่งที่แตกต่างอย่างเห็นได้ชัด เขาเป็นเด็กชายผิวเข้มและไม่ได้สวมเครื่องแบบ สายตาของเขาจับจ้องตรงมายังเลนส์กล้อง ในขณะที่คนอื่นๆ ต่างเบือนสายตาไปทางอื่น ซึ่งมีสุ้มเสียงสองเสียงจากบันทึกทางประวัติศาสตร์ที่ช่วยรักษาชื่อและเรื่องราวของเขาเอาไว้ ได้แก่ หม่อมเจ้าพูนพิศมัย ดิศกุล เจ้านายฝ่ายในพระองค์สำคัญผู้ทรงเจริญวัยมาพร้อมกับเขาในราชสำนัก และเจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ผู้ซึ่งต่อมาได้เข้าถวายตัวเป็นพระสนมเอกในองค์พระมหากษัตริย์

เด็กชายผู้นี้มีนามว่า “คนัง” เด็กชาวมานิ ถูกนำตัวมาจากผืนป่าในเขตจังหวัดพัทลุง เข้าสู่ราชสำนักของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ในปี พ.ศ. 2448 ขณะนั้นเขาน่าจะมีอายุราวเจ็ดถึงแปดขวบ การมาถึงของเขาเป็นผลจากพระราชประสงค์ของกษัตริย์ผู้ต้องการรับเด็กชาวมานิมาอุปการะ ความสนใจนี้ต่อมาถูกถ่ายทอดผ่านบทละครแนวโศกนาฏกรรมรักเรื่อง “เงาะป่า” ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์และตีพิมพ์ในปี พ.ศ. 2456 นักรบใช้สถานการณ์นี้เป็นจุดเริ่มต้น และชี้ให้เห็นถึงความสามารถอันน่าอัศจรรย์ของเด็กชายผู้นี้ในการเคลื่อนผ่านโลกอันหลากหลาย ในฐานะร่างที่แปรเปลี่ยนอยู่ตลอดเวลา ในคลังจดหมายเหตุ คนังได้รับการนำเสนอในแบบที่ราชสำนักจินตนาการให้เขาเป็นตั้งแต่แรกเริ่ม คือการเป็น “คนป่า” สวมผ้าเตี่ยวถือกระบอกเป่าลูกดอกภาพแทนของคนพื้นเมืองภายใต้รัฐชาติที่กำลังก่อตัวขึ้น ทว่าในวาระอื่นๆ ภาพของเขานำเสนอตัวเขาในอ้อมกอดของความศิวิไลซ์ ขี่จักรยาน สวมหมวกฟางทรงยุโรป และนั่งอยู่หน้าโต๊ะเขียนหนังสืออันวิจิตรบรรจงพร้อมปากกาในมือ ภาพทั้งสองต่างคือการแสดง ซึ่งได้รับการจัดฉากและประดิษฐ์ขึ้นอย่างเท่าเทียมกัน เสมือนเป็นหน้ากากที่ไม่มีภาพใดจริงแท้ไปกว่าอีกภาพหนึ่ง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเองก็ทรงตระหนักถึงคุณลักษณะอันคาบเกี่ยวระหว่างโลกหลายใบ ผู้ซึ่งเป็นนักเลียนแบบกิริยาได้อย่างน่าอัศจรรย์ และเป็นผู้สังเกตการณ์จริตจะก้านรวมถึงท่วงท่าต่างๆ อย่างเฉียบคม เขาสามารถลอกเลียนท่าทางการเดินและการแสดงออกของข้าราชบริพารชั้นผู้ใหญ่ได้อย่างเป็นธรรมชาติและแยบยล ซึ่งนั่นทำให้เขาได้รับการโปรดปรานและเป็นที่รักของทุกคน ไม่เว้นแม้กระทั่งองค์พระมหากษัตริย์

การเลียนแบบ

คุณลักษณะอันแปรเปลี่ยนได้ของคนัง — ความสามารถอันลื่นไหลในการคาบเกี่ยวและเคลื่อนผ่านระหว่างโลกอันหลากหลาย — คือหนึ่งในประเด็นสำคัญของนิทรรศการ บันทึกของหม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัย ดิศกุลเล่ารายละเอียดไว้ว่า เด็กๆ ในราชสำนักมักเล่นซ่อนหาอยู่ภายในสวนของพระราชวังดุสิต ขณะที่เด็กคนอื่นต่างวิ่งหาที่ซ่อน คนังกลับยืนนิ่งอยู่ท่ามกลางหมู่ไม้ในซุ้มสวน ดังที่ท่านได้บันทึกไว้ว่า สีผิวของเขากลืนเข้ากับเปลือกไม้โดยสมบูรณ์ ผู้คนรอบข้างต่างหัวเราะ และสงสัยว่าทำไมคนังจึงไม่เล่นตามกติกาที่ยอมรับกันทั่วไป เหล่าเจ้านายชายหญิงกลับเดินผ่านเขาไปโดยไม่ทันสังเกต มองไม่เห็นร่างของเขาที่หลอมรวมอยู่ท่ามกลางความงดงามอันเขียวชอุ่มของสวนในราชสำนัก คนังกลายเป็นผู้ที่กลไกแห่งความเป็นสมัยใหม่มิอาจมองเห็นหรือรับรู้ได้ ทว่าในขณะเดียวกัน เขากลับดำรงอยู่ภายในโลกใบนั้น ส่งแรงถึงกัน และแนบชิดกับโครงการความศิวิไลซ์ที่พยายามจะนิยามตัวตนของเขาเอง คลังจดหมายเหตุเก็บสภาวะนี้ไว้ ดังปรากฏในภาพถ่ายร่วมกับองค์พระมหากษัตริย์และบรรดาเจ้านายชายหญิงบนตั่ง คนังนั่งอยู่ใกล้ชิดกับศูนย์กลางแห่งอำนาจอย่างแนบแน่น ทว่าเขากลับยังคงถูกซ่อนอยู่กึ่งหนึ่งหลังใบปาล์ม — ปรากฏตัวและไร้ตัวตนในเวลาเดียวกัน เป็นการดำรงอยู่ที่เกินออกไปจากฉากตรงหน้า

นักรบ ให้ความสำคัญกับสิ่งที่ไม่อาจถูกจำกัดให้อยู่ในกรอบเดียว ด้วยการสร้างนิทรรศการขึ้นมาจากเศษเสี้ยวของประวัติศาสตร์ที่ไร้ข้อสรุป ซ้อนทับกัน และยังคงทอดเงามาถึงปัจจุบัน เราถูกเชื้อเชิญให้จินตนาการถึงสิ่งทีเกิดขึ้นกับกลุ่มคนที่ถูกกลืนกลายเข้าสู่โครงการสร้างความทันสมัย และตั้งคำถามว่า ตัวตน อำนาจในการกำหนดชีวิตของตนเอง และความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของโลกใบนั้น จะก่อรูปขึ้นได้อย่างไรภายใต้หน้ากากแห่งการกลายเป็น ไม่มีใครทราบแน่ชัดว่าบั้นปลายชีวิตของคนังเป็นเช่นไร แพทย์หลวงคนหนึ่งเคยกล่าวเป็นนัยกับเจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับว่า “ความรื่นเริง [และ] อาการเจ็บไข้ได้เข้าครอบงำตัวเขา” ทว่าสิ่งที่เป็นที่รับรู้กันก็คือ เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์เรื่อง “เงาะป่า” พระองค์ทรงมีพระราชประสงค์ให้คนังเล่นเป็นตัวเอง และคนังก็ถ่ายทอดบทบาทนั้นได้อย่างงดงาม จนเหล่าข้าราชบริพารต่างตื้นตันจนหลั่งน้ำตา ในการแสดงเป็นตัวเองนี้ คนังเผยให้เห็นถึงศักยภาพของมนุษย์ ที่ไม่ใช่เพียงแค่การดำรงอยู่และมีประสบการณ์ร่วมไปกับโลก หากยังรวมถึงการถอยออกมามองตนเองในประสบการณ์นั้นด้วย ด้วยเพราะการแสดงเป็นตัวเอง คือการตระหนักรู้ว่าตนเองกำลังถูกเฝ้ามอง และนำการรับรู้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของการแสดงของตนเอง

การตระหนักรู้ในตนเอง และความสามารถในการเชื่อมโลกภายในกับโลกภายนอกเข้าหากัน คือสิ่งที่สร้างความสะเทือนใจแก่ผู้คนในราชสำนักอย่างยิ่งยวด เพราะมันทำให้เส้นแบ่งของผู้ที่ “สามารถศิวิไลซ์ได้” กับ “คนป่า” พร่าเลือนลง คนังอยู่เหนือคำจำกัดความทั้งสองนั้น ณ จุดนี้เองที่อุปมานิทัศน์เรื่อง “สังข์ทอง” สะท้อนความหมายอย่างสมบูรณ์ เจ้าชายผู้สวมหน้ากากทรงตระหนักดีว่าพระองค์กำลังสวมหน้ากากอยู่ และทรงเกี้ยวพาราสีเจ้าหญิงผ่านเครื่องพรางเดียวกันกับที่ควรจะผลักพระองค์ออกไปนอกกรอบของการยอมรับ ราวกับว่าพระองค์ได้ประกาศการมีอยู่ของตนเองขึ้นมาก่อนที่ผู้ใดจะยอมรับเสียอีก ในวรรณคดีต้นฉบับ เจ้าหญิงทรงเสี่ยงพวงมาลัยเพื่อเลือกคู่ครองในพิธีอภิเษกสมรส แต่ในเรื่องเล่าฉบับที่นักรบนำกลับมาตีความใหม่นั้น แม้พวงมาลัยจะถูกยื่นออกไป ทว่าเรากลับไม่อาจแน่ใจได้ว่าการยอมรับนั้นได้เกิดขึ้นจริงหรือไม่ และหากเกิดขึ้นจะดำเนินไปภายใต้เงื่อนไขเช่นใด บทของรจนารับบทโดยนักแสดงชาย ซึ่งมาจากการค้นคว้าของศิลปินว่า การแสดงเรื่อง “สังข์ทอง” ในราชสำนักของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เคยใช้นักแสดงชายรับบททุกตัวละคร การรื้อฟื้นขนบดังกล่าวขึ้นมาอีกครั้ง ศิลปินเผยให้เห็นถึงสภาวะคลุมเครือทางเพศ ซึ่งเป็นสภาวะที่ดำรงอยู่ก่อนแล้วในประวัติศาสตร์ของความทันสมัย อันเป็นการตอกย้ำจุดยืนของนิทรรศการต่อสิ่งที่ยังไร้ข้อสรุป สิ่งที่ยังมาไม่ถึง และยังคงเปิดไปสู่ความเป็นไปได้อื่นๆ

แล้วสิ่งที่เรียกว่า “ความก้าวหน้า” ในโลกยุคปัจจุบันคืออะไร เมื่อบรรทัดฐานที่เคยยึดถือร่วมกันได้รับการฉีกกระชากออกเป็นชิ้นๆ ท่วงท่าร่ายรำระหว่างตัวเรากับ เงื้อมเงาแห่งความทันสมัย (spectre of modernity) เคี่ยวกรำเอาไหวพริบ การเลียนแบบ และการดำรงอยู่พร้อมกันทั้งการปรากกฏและไร้ตัวตน ต่างดำเนินมาจนถึงถึงขอบเขตสูงสุด ทว่า คำมั่นสัญญาแห่งความศิวิไลซ์ ยังคงส่องประกายตรงเส้นขอบฟ้า ราวกับว่าแปรเปลี่ยนนั้นยังเป็นไปได้ เนื้อทองยังคงซ่อนอยู่ใต้พื้นผิว และเราต่างรอวันเวลาที่จะได้รับการมองเห็น 

เจ้าหญิงทรงถือพวงมาลัยไว้ในพระหัตถ์ เจ้าชายประทับยืนอยู่เบื้องหน้า เส้นด้ายสีทองถักทอคำสัญญาที่จะทอดข้ามผ่านความแตกต่าง ทว่า พวงมาลัยนั้นกลับยังมิถูกหยิบยื่นให้ และเกมเล่นซ่อนหาก็ยังคงดำเนินต่อไป

Artwork

Artists

Nakrob Moonmanas
Nakrob Moonmanas

Born in 1990, Nakrob Moonmanas is a visual artist based in Bangkok, primarily working with Thai literature and history as well as their discourse and relations to the global narrative. His focus centers on exploring memories of Thai visual arts and cultures through the process of collage, as he endeavors to unveil and question them in various forms and dimensions. Infused with a contemporary aesthetic, the juxtaposition of local and exotic fragments creates an alternative chronicle, prompting a reexamination of the past. It nudges viewers to traverse through whispers of scenes that one might only partially remember, a distant murmur from an elusive past.

In 2020-2021, Moonmanas was a laureate of the Cité Internationale des Arts in Paris. His artist residency in Paris was supported by the Institut français and the Embassy of France in Bangkok, Thailand. In 2022, he was awarded GQ magazine Thailand’s Artist of the Year.
The artist held solo exhibitions such as ‘Sacrifice’ at People’s Gallery in Bangkok Arts and Cultural Centre in 2017 and ‘Coronet’ at Thonglor Art Space in 2018. Moonmanas also participated in group exhibitions, including ‘In-betweenness’ at The Prelude One Bangkok in 2019. In 2022, he exhibited in ‘The Immeasurable and World’s End at JWD Art Space’ and ‘Artificial Nature’ at Warin Lab Contemporary. In the same year, he held a solo exhibition “Timirbhu: the New World Order” at Jim Thompson Art Center, Bangkok.

In 2024, he collborated with Chitti Kasemkitvatana for the project “Our Place In Their World” for “The Spirits Of Maritime Crossing”, a collateral event in the 60th Venice Biennale. He also presented two works; one at Siwamokhaphiman Hall, National Museum Bangkok, and other at the Northern Chapel in the Temple of the Reclining Buddha, as part of Bangkok Biennale 2024.

Artist Page

Curator

Alex Ungprateeb Flynn
Curator
Alex Ungprateeb Flynn

Alex Ungprateeb Flynn is Associate Professor of Art and Anthropology at the University of California, Los Angeles (UCLA). Informed by ethnographic and curatorial inquiry, his research explores prefiguration, diasporic identities, and utopia.

More Details
We and our partners use cookies to collect information about you for Functionality, Analytics and Marketing.
By clicking 'ACCEPT' you consent to all these purposes accordance to our Privacy Policy. You can manage your preferences by clicking "".